"Dzień Patrona 2008" Dzień Patrona
WINCENTY WITOS
1874 - 1945
Urodził się 21
stycznia 1874 roku w Dwudniakach k. Wierzchosławic. Był przywódcą ruchu
ludowego, politykiem, publicystą, członkiem Polskiego Stronnictwa Ludowego.
W latach 1908-1914 był posłem do Sejmu Krajowego Galicji, a w latach
1911-1918 do parlamentu austriackiego. Jednocześnie w latach 1908-1913 pełnił
funkcję wójta gminy Wierzchosławice koło Tarnowa. W 1931 roku należał do
współzałożycieli PSL "Piast", a od 1919 roku był prezesem tego stronnictwa.
Podczas I wojny światowej był zwolennikiem współpracy z państwami
centralnymi, od 1914 wiceprezes Naczelnego Komitetu Narodowego 1915 zrezygnował
z popierania proaustriackiej polityki i pod koniec wojny w swych
wystąpieniach w parlamencie wiedeńskim składał jednoznaczne oświadczenia
o dążeniach Polaków do odbudowy wolnego i suwerennego państwa,
niezależnego od żadnego z dotychczasowych państw zaborczych. 1917-1918
członek Ligi Narodowej. W październiku 1918 stanął na czele Polskiej
Komisji Likwidacyjnej w Krakowie.
Poseł na sejm 1919-1930, do 1931 (z
przerwami) przewodniczący klubu parlamentarnego PSL Piast. Desygnowany na
premiera Rządu Obrony Narodowej pod koniec lipca 1920, w okresie
bezpośredniego zagrożenia Warszawy podczas wojny polsko-bolszewickiej
(1919-1921), wszedł w skład Rady Obrony Państwa. Pozostawał na stanowisku
szefa rządu do września 1921. 1923 utworzył pierwszy rząd koalicji
Chrześcijańskiego Związku Jedności Narodowej i PSL Piast (tzw.
Chjeno-Piast, w grudniu tego samego roku podał się do dymisji. W maju
1926 utworzył rząd obalony przez Józefa Piłsudskiego. W 1929 był jednym z
współtwórców Centrolewu przeciwnemu rządom sanacji. W 1930 został
uwięziony w Brześciu nad Bugiem a następnie skazany na 1.5 roku więzienia co
zadecydowało o jego wyjeździe na emigrację do Czechosłowacji, gdzie przebywał do
1939 roku. Jednocześnie pełnił funkcję prezesa SL.
We wrześniu 1939 roku
został uwięziony przez Niemców, a od marca 1941 roku przebywał w areszcie
domowym pod stałym nadzorem gestapo. Nakłaniany do rządu kolaboracyjnego przez
Niemców odrzucił propozycję. Nie skorzystał także z zaproszenia do wzięcia
udziału w rozmowach moskiewskich w sprawie utworzenia Tymczasowego
Rządu Jedności Narodowej. Od sierpnia 1945 roku piastował funkcję prezesa PSL
wspierając politykę Stanisława Mikołajczyka, który faktycznie zastępował go w
funkcji przywódcy stronnictwa.
Zmarł 31 października 1945 roku w
Krakowie.